Bitkisel İlaçlar ve Damar Sağlığı

BİTKİSEL İLAÇLAR KALP SAĞLIĞINA ETKİLİ Mİ?

Aterosklerotik kalp hastalığı diğer deyişle damar sertliği, günümüzde salgın halini almıştır. Ölümlerin ve hastaların hastaneye yatışlarının en sık nedenlerinden biridir. Kolesterol yüksekliği, sigara, hipertansiyon, aile öyküsü gibi geleneksel risk faktörleri ateroskleroz riskini öngörmede yetersiz kalabilmektedir. Bazı hastalarda, koroner arter hastalığı tanısı konduktan haftalar veya aylar gibi çok kısa bir süre içinde koroner arterlerdeki lezyonlar ilerlemektedir. Koroner arter hastalığını kontrol altına almak veya iyileştirmek amacıyla birçok yol denenmekte, bilimsel yöntemlerden başka alternatif tıbbi yöntemlere de sıklıkla başvurulmaktadır. Ancak, bitkisel gıda takviyeleri ve bitki kökenli maddelerin etkin dozları, metabolizmaları, ilaç etkileşimleri ile ilgili yeterli veri yoktur. Bu yazıda, kalp krizi ile başvuran iki hasta sunuldu.

İlk hasta 47 yaşında erkek bir hastamız idi. Fizik muayenesi normaldi. Kan tahlillerinde HDL-kolesterolü düşük, LDL- kolesterolü yüksekti, diğer kanları normaldi. Hastanın sigara ve alkol kullanmıyordu. Ailesinde kalp hastalığı öyküsü ve kendisinde bilinen başka bir hastalığı yoktu. Hastaneye kabul edildikten sonra, acilen anjiyoya alınıp %100 tıkanan kalp damarına acilen stent yerleştirilerek damarı açıldı. Aynı hastanın diğer ana kalp damarında %50 darlık, yan damarında ise %70 darlıklar saptandı. O darlıklar için kan sulandırıcılar, kolesterol ilaçları ve kalp koruyucu ilaç tedavileri verilerek hasta takibe alındı. Ancak hastanın takibinde göğüs ağrıları olması nedeniyle 6 ay sonra tekrar hastaneye yatırıldı. Bu ikinci anjiyoda takılan stentin açık kaldığı ancak daha önce olmyan stentin üst kısmında normal kalp damarında yeni %40 darlık yapan bir lezyon ile %50 darlık ve %70 olan darlıklarının %90 tıkanma yapan pıhtılı darlıklara ilerlediği saptandı. Bu ikinci anjiyonun sonucunda hasta bypass cerrahisine verildi. Hastanın detaylı sorgulaması sonucunda ilk kriz sonrasında hekimin verdiği ilaç tedavisine ek olarak “Clavis Panax” isimli ürünü doktor tavsiyesi dışında günde tek doz olarak kullandığı öğrenildi.

İkinci hasta 56 yaşında erkek hasta idi. Fizik muayenesi normaldi. Hastanın tek risk faktörü sigara içmesiydi. Alkol kullanmıyordu. Ailesinde kalp hastalığı öyküsü ve kendisinde bilinen başka bir hastalığı yoktu. Kan tahlillerinde HDL-kolesterolü düşük, LDL- kolesterolü yüksekti, diğer kanları normaldi. ise gene kalp krizi ile geldi ve %100 tıkalı kalp damarına acilen stent takıldı. Diğer 2 ana damarının birinde %50, diğerinde %90 darlıklar vardı. İlaçları ayarlanıp taburcu olduktan 1 ay sonra diğer damarına stent tedavisi planlandı. Bir ay sonra ikinci bir anjiyo yapılarak tıkalı diğer damara da stent konuldu. Diğer damarlarında hastalık ilerlememişti. Ancak hasta ikinci bir kalp krizi ile ilk krizden 2 ay sonra yine acile başvurdu. Bu üçüncü anjiyosunda stentleri açıktı ancak diğer damarlarındaki hastalığın çok belirgin ilerlediği saptandı ve bu hasta da bypass cerrahisine verildi. Hastanın hastalığının alışılmışın dışında çok hızlı ilerlemesinin altında yatan başka bir hastalık var mı diye araştırıldı. Hastanın önerilen ilaç tedavisine devam ettiği, ek olarak ikinci anjiyo sonrası günde bir doz doktor tavsiyesi dışında kullanmaya başladığı öğrenildi.

Her iki hastanın da kriz sonrası sonrası piyasada Clavis Panax adıyla satılan, içeriğinde panax ginseng, çoban çökerten (Tribulus terrestris) ve yulaf olan ürünü kullandıkları öğrenildi. İnsanlarda ilaç etkileşimleri ve yan etkileri konusunda bilgi olmayan bitkisel karışımların kullanımı ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu konuda ileri araştırmalara ihtiyaç vardır. Panax ürünün “panax ginseng” ekstresi, çoban çökerten ve yulaf karışımı olduğu sertifikasında belirtilmekte, ancak bunların tam dozları ve oranları ifade edilmemektedir. “Panax”, ginsengin botanik ismidir. Çok yıllık otsu bir bitki olan ginsengin birçok türü vardır ve uzak doğuda şifa amaçlı yüzyıllardır kullanılmaktadır. Değişik panax türleri ile sıçanlarda yapılan deneysel çalışmalarda anti- aterosklerotik etkileri olduğuna, trombosit adezyonunu azalttığına ve lipid metabolizmasında olumlu etkileri olduğuna dair veriler elde edilmiştir. Ancak, insanlar üzerinde yapılmış bir çalışma yoktur. Bu bitkilerin günlük dozu bilinmediği gibi ilaç etkileşimleri hakkında da kesin veri yoktur.

Birçok ülkede bitkisel gıda takviyelerinin, ilaç özelliği taşımayan maddelerin satışı çok sıkı kurallar ile düzenlenmiştir. Deneysel ve klinik çalışmalarla etkinlik ve güvenilirliği kanıtlanmamış hiçbir madde satışa sunulamamaktadır. Clavis Panax adlı ürünün etkileri ve güvenilirliği konusunda çalışmalara ihtiyaç vardır.